Modern Sanat

Neye Yarar Eleştiri ?- Charles Baudelaire

Evet, neye yarar eleştiri? – İşte size, daha birinci bölümün ilk adımında eleştirinin yakasına yapışan geniş ve korkunç bir soru işareti.

Önce sanatçı, resim yapmak istemiycn, şiir yazmayı aklının ucundan geçirmeyen burjuvalara – hattâ eleştirinin doğmasını sağlayan sanata bile – bir şeyler getirmediği, öğretmediği için eleştiriye çıkışır.

Oysa, zamanımızda, nice nice sanatçı, yalnız ona borçludur ününü! Eleştiriye çıkışmaları için tek neden budur belki de.

Gavarni’nin bir resmini görmüşsünüzdür herhalde; hani tablosunun üzerine eğilmiş bir ressam var ya, işte o. Ressamın arkasında, elinde son yazısını tutan ağırbaşlı, kupkuru, dimdik, beyaz kıravatlı bir adam vardır. «Sanat soyluysa eleştiri kutsaldır.» – «Kimmiş bunu diyen?» – «Eleştirmen.» Sanatçı kendine düşen işi böyle bu kadar kolaylıkla yapıyorsa, bu, hiç şüphesiz, eleştirmenin, sürüsüne bereket eleştirmenlerden biri olmasındandır.

Eserlerden çıkartılıp ortaya konulacak araçlardan ve usullerden, burada,halkla sanatçının hiçbir şey öğrenmeyeccğini ben de biliyorum ‘. Bu çeşit işler yalnız atelyelerde öğrenilir, halk ise yalnız sonuçla ilgilenir.

İçten söylüyorum; en güzel eleştiri, şiir diliyle yazılan, eğlendiren eleştiridir;
yoksa, her şeyi açıklıyacağım diye, sevgiyi de kini de bir yana iteliyen, istiye istiyc kendini her çeşit duygudan yoksun eden o soğuk ve matematik eleştiri değil; zaten -güzel bir tablo her zaman sanatçının yansıttığı doğa olduğundan- zeki veduygulu bir varlığın yansıttığı bu tablonuun eleştirisi de aynı nitelikte olur. Böylece, bir tablo üzerinde en güzel bilgiyi bize ya bir sone ya da bir ağıt verir.

‘ Bugünkü eleştirinin başka savlan olduğunu biliyorum; bu yüzdendir ki durmadan renkçilere çizgiyi, çizgicilcrc de rengi salık verirler. Doğrusu ya çok yerinde, çok üstün bir zevk.

Ama bu çeşit eleştiriler şiir demetleriyle şair ruhlu okuyucular içindir. Gerçek eleştiriye gelince, umarım ki filozoflar ne demek istediğimi anlayacaklar:doğruluktan ayrılmamak için, yani varlığını kabul ettirmek için, eleştiri taraf tut-
malı, tutkulu olmalı, politik olmalı; yani tek görüşlü olmalı; ama bu, öyle bir tekgörüşlülük olmalı ki, alabildiğine ufuk açabilsin.

Rengi bırakıp çizgiyi göklere çıkarmak, ya da çizgiyi bırakıp rengi göklereçıkarmak, elbette bir görüştür; ama ne öyle aşın derecede geniş, ne de öyle aşırıderecede doğru bir görüştür; üstelik böyle bir görüş özel yaşantılar üzerinde büyükbir bilgisizliği de ortaya çıkarır.

Doğa, şu ya da bu yaratıkta ne ölçüde çizgi zevkiyle renk zevkini karıştırmıştır, sonucu bir tablo olan bu kaynaşmayı hangi gizli usullerle meydana getirmiştir,bilemezsiniz.

Bundan ötürü de, daha geniş bir görüş doğal olarak bireycilik olur: sanatçıya,Stendhal bir yazısında: «Resim, diyor; kurulmuş bir ahlâktan başka bir şeydeğildir.» Şu ahlâk sözcüğünü az çok geniş bir anlamda alırsanız, bütün sanatlar
için aynı şeyi söyliycbilirsiniz. Sanat dediğimiz şey öteden beri herkesin duygusuyla, tutkusuyla, hayal gücüyle ortaya koyduğu güzel olduğuna göre, yani birliktedeğişiklik, ya da saltığın (mutlağın) çeşitli görünüşleri olduğuna göre, eleştiriher an metafiziğe dokunuyor demektir.

Her yüzyıl, her insan topluluğu güzelliğin de, ahlâkın da kendine öz bir anlatımım elinde bulundurduğundan, -romantizmden amaç eğer güzelliğin en yeni,en modern anlatımı ise- aklı başında vc tutkulu eleştirmen için büyük sanatçıyukarıda belirtilen şartlara saflığı, yani mümkün olduğu kadar çok romantizmibirleştiren kişi olacaktır.

(Curiosites estlıetiqııes) ’den
çeviren: Fehmi BALDAŞ

‘ Bireycilik için, 1845 salonundan söz ederken William Haussoulücr üzerine yazdığınıyazıya bakın. Bu konuda bana çıkışanlar çok oldu; ama ben, söylediklerimde direniyorumyeler ki okuyanlar, ne demek istediğimi anlamağa çalışsınlar.

Baudelaire, Charles. Neye Yarar Eleştiri, çeviren Fehmi Baldaş,Türk Dili Dergisi Temmuz 1963, C XII, S 142, s. 582583

İzlekler

İzlekler

ÖNCEKİ YAZI

Ali Dirier Heykelleri ve Yaşamı

SONRAKİ YAZI

206 Odalı Sessizlik: Büyükada Rum Yetimhanesi Üzerine Etüdler

Henüz your yapılmadı.

Yorumunuz

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

*