Cihan BecanKültür

Gösteri Toplumu ve Medya-Cihan Becan

Son yıllarda çevremizde yaşanan hızlı gelişme ve değişimler insan, toplum ve devlet hayatının her çeperine işlemiş durumdadır. Bahsettiğimiz bu gelişmeler ekonomik, sosyolojik, teknolojik ve kültürel dinamikler arasındaki sınırların iyice kaybolmasına yol açmaktadır. Bu yenidünya düzeninde değişim olgusunu kabullenmek, artık kaçınılmaz bir hale gelmektedir. Bu duruma yol açan, günümüzde gündemden düşmeyen en önemli etkenlerin başında “küreselleşme” gelmektedir.

 

Tabi bu akımın getirdiği sonuçlardan biri olarak “tüketim” olgusunu ortaya koymak gerekir. Tüketim kavramını, bugün üretimin yerini alan, bireyin kendini yoğun bir şekilde özdeşleştirdiği ve belli bir sınıfa/statüye ulaşmak üzere kullandığı bir dizi eylemler bütünü olarak tarif edebiliriz. Küreselleşme ile birlikte kendisini gösteren kapitalist toplumlarda, her şeyi tüketim gerçeğine, olgusuna, giderek tüketim ilişkilerine dayanan bir anlayışla çözümlemek söz konusudur.

 

Bir kültürün en önemli dinamiği olarak karşımıza çıkan sanatın da küreselleşme ve onun yol açtığı tüketim akımından etkilenmemesi mümkün değil. Bugün, sanatın sahip olduğu karakterinden ve anlamından farklı olarak, “tüketilebilir bir duruma yönelik özellikler sergileyen” anlayışın hakim olduğu söylenebilir. Dolayısıyla bu da bizi, her bir sanat eserinin “meta” olarak adlandırıldığı ve buna paralel olarak sanat eserlerinin izleyici ile girdiği etkileşimin “tüketim” olarak betimlendiği bir ortama sürüklemektedir. Bu ortamda her türlü sanat eserini ortaya koyan kişilere “üretici”; kuruluşlar ve izleyicilerin de “tüketici” olarak adlandırılması kaçınılmaz olmaktadır. Kendini karmaşıklığın ve parçalanmışlığın yaşandığı bir postmodern tablonun içinde bulan sanatçı, tüketim endeksli bir mantığın içinde çabalamak zorunda hissettirilmektedir.

 

İşte bu noktada “medya” dediğimiz bir fanus karşımıza çıkmaktadır. Fanus diyorum çünkü insanın bir kere etkileşime girdikten sonra içinden çıkamadığı ve sürekli bağımlı hale geldiği bir ortamı sunmaktadır. Medya, özellikle görsel kültürün yayılmasındaki sahip olduğu gücü ile kitleleri bir gösteri toplumuna dönüştürmüştür. Tüketim odaklı üretimler ve faaliyetler, bireylere sunulma sürecini hızlandıran bir sistem olarak medya kanalı ile gündelik yaşama kolaylıkla nüfuz edebilmektedir. Bu üretim ve faaliyetlerin, tüketim durumlarına göre konseri, operayı, tiyatroyu içine alan “canlı performans sanatları”; resimi, heykeli kapsayan “biricik/yeniden üretilemeyen sanatlar” ve sinema, müzik kayıtları gibi “yeniden üretilebilir sanatlar” olarak kategorilere ayrılarak bir takım grup veya kuruluşlarca desteklendiği görülmektedir.

 

Günümüzde meta haline gelen ve gösteri toplumunda kendine bir şekilde yer bulan sanat için pazar oluşturma girişimleri ve buna yönelik imaj oluşturucu reklam, halkla ilişkiler ve sponsorluk çalışmaları da bir zorunluluk şeklinde ele alınmaktadır. Bu iletişim araçları özellikle tüketimi ve metayı olumlu göstermekte ve metaya duyulan arzuyu artırmaktadır. Bir özneden çok tüketici/izleyici konumunu almış olan birey, gösterinin ta kendisi olan medya dediğimiz bu fanus içinde sürekli mesaj bombardımanı altında, harekete geçirilmeye hazır arzuları ile baş başa bırakılmaktadır.

 

İlk defa 1967 yılında yazdığı kitabıyla “gösteri toplumu” kavramını ele alan Debord’a göre, bir bütün olarak toplum, gösterinin kendisidir ve toplum her taraftan gösteri ile kuşatılmıştır ve gösteri kendisini, gerçekliğin yerini alacak kadar yaygınlaştırmıştır. Burada da görülüyor ki, modern endüstri araçlarının bir sonucu olan küreselleşmeden beslenen gösteri toplumunda, kaçabilecek hiçbir an veya alan kalmamıştır. Gerçek gerçekliğin yerini, kurgusal gerçeklik almıştır. Biz de bu kurgusal gerçekliğin birer oyuncuları olarak kendi varoluşumuzu ve isteklerimizi daha az anlar hale geliyoruz. İşte sanat da bundan nasibini bir hayli almaktadır.

 

 

 

Cihan Becan

Cihan Becan

İstanbul Aydın Üniversitesi
Yard. Doç. Dr.
Halkla İlişkiler ve Tanıtım

ÖNCEKİ YAZI

Şinasi Güneş İle Güncel Sanat Üzerine

SONRAKİ YAZI

Dalga-Oruç Aruoba

Henüz your yapılmadı.

Yorumunuz

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

*