Evrim SekmenSanat

Dante Alighieri’nin Dönüşümlü Figürleri-Evrim Sekmen

Resim ile edebiyat ilişkisi 19. yy’da  salonlarda edebiyatçılar ve ressamların bir arada yaşadığı seçkin  ortamlarda birbirini besleyen ve destekleyen bir yapı gösterir. Edebiyat kelimelerle resim yaparken resimde öykücü anlatımıyla edebi referanslardan payını alır. Ressamların fırçaları Romantizm akımının doruğunda edebi eserlerden etkilenmiş, hayat ve onun büyülü görüntüsü tuvallerde yansımasını bulmuştur. Edebiyat ve resmin yanyanalığı fotografik imgenin yaşantıya eklemlenmesiyle kesintiye uğrasa da romantizmin edebiyatı besleyen damarı resimsel etkinin yolunu açmıştır. Bu dönemdeki edebi ürünlerin çokluğu ve aşkınsallığı resmede sirayet etmiştir. Burjuvanın desteklemesiyle sanat  özerk bir alan olma yolunda önemli adımlar atmıştır.  Konuyu Romantizm ve sonrasıyla sınırlamak yerine imgenin görme ve görülme üzerinden yazdığı tarihin çok eskilere dayandığını ve dinle bağlarının çok sıkı olduğunu vurgulamak gerekir. Dante Alighieri bu noktada bize güçlü referanslar sunar.

BEATRİCE

 

İlahi Komedya’daki konular kaynağını dinsel öykülerden alsa da Dante’nin ve Vergillius’un cehennemin katlarında geçen öyküsü Ortaçağ’dan Rönesans’a açılan kapıda öznenin dilinden konuşmaya başlar. Sanatsal yaratıcılık ve dinsel ikonografi Dante’nin zihninde yeniden yaratılır. Dinsel dogmanın baskın olduğu o dönemde girişilen iş hiç kolay değildir. Dinsel hikayelerin eşliğinde Cehennemin katlarına yolculuk yapan Dante, öte dünyanın hikayelerini bir hristiyanın gözünden anlatır. Dante’nin İlahi Komedyası sadece lirik bir şiir tarzında değerlendirmenin yanı sıra sanat tarihsel betimler yapmayı da gerektiriyor.

 Ortaçağın sonuna doğru Antik Çağ’ın figürleriyle  cehennemin katlarında dolaşan Dante, her dönemde birçok ressamı etkilemiş kendi ikonografisini kurmuştur. Sanat Tarihçi Simge Özer Pınarbaşı’nın Dante’yi Betimlemek kitabı,  Dante’nin İlahi Komedyası’nı konu edinen resimleri bir araya getiren titiz bir çalışma. Dante’yi Betimlemek ilkin Dante’yle ilgili bilgi donanımımızın birkaç kelimeden öteye geçmediği bir coğrafyaya zengin referanslar sunuyor. Rönesans’ın bu dahi ozanının hayat hikayesiyle başlayan ve sevgilisi Beatrice’in mitolojik bir tanrıçaya dönüşme serüveni ve kitabın kendi mitlerini yaratma hikayesi bize aslında ezoterizmin köklerine inmede Dante’nin yaşamsallığına soyunuyor. Dante’nin İlahi Komedyası sadece sanatsal anlamda değil dinsel anlamda da bazı ipuçları taşıyor. Rosetti’nin resimlerinde İlahi Komedya’yı betimlediğini sıkça görüyoruz. Bu resimlerde o dönemde kurulmuş “Gülhaç” örgütünden simgelere yer verildiğini ve konunun sadece ilahi komedya ile değil ezoterik gruplarında ilgi alanına girdiğini öğreniyoruz. Kitapta bu tip referanslar taşıyan açıklayıcı ilginç buluşlar konunun resimsel ve edebi bağlamının dışında dinsel örgütlerin içinden de ilerlediğini gösteriyor. Dante’nin Antikçağın Yeni Platonculuğuna soyunması Limbo ismiyle tasvir ettiği çukurlara Sokrates’i, Platon’u, Thales’i , Diogenes’i, Demokritos’u yerleştirmesi onlara bir ayrıcalık atfettiğini kanıtı niteliğinde. Antikçağ’ın mitleri Dante’nin yapıtında dinsel bir kılavuza dönüşmüştür. 

DANTE 219. yy’da yapılan resimlerde Dante’nin aşkı Beatrice’i görmemek olanaksız. Bazen tek başına betimlenen Beatrice gerçek hayatta başka biriyle evli ve Dante’yi hayatında birkaç kez gören bir kadındır. İlahi Komedya’da anlatılanlarla Beatrice bir tanrıça kisvesine bürünmüş ve mutlak aşkı simgelemektedir. Sadece Dante’nin eserinde değil İlahi Komedya’nın betimsel tarihinde de Beatrice ilahi bir figür olarak sürekli kurgulanmış ve bir sembole dönüşmüştür. Edebi dilin resim aracılığıyla imgeleme katkıda bulunmasının en önemli örneği Beatrice figürüdür. Hıristiyan geleneğinin sanatla iç içe olması ve sanat özerk bir alan olana kadar toplum algısını şekillendirmesi o dönem için normal bir tavır olarak algılanıyordu. Yapılan üretimlerin niteliği kilisenin konularından ayrı düşmeyen sanatçıların varlığıyla modern sanata kadar eklemlenmeye devam edecekti.

İlahi Komedya’da cehennemin katlarında yer alan ikonik figürler aynı zamanda birer suçludurlar ve cezalarını çekiyorlardır. Paola ve Francesca’nın öyküsü Dante’nin onları gördüğünde bayılıp yere düşmesine neden olacaktır. Francesca evli olduğu halde Paola ile aşk yaşamaktadır. İkisinin ölümüyle biten aşk birçok öyküye kaynaklık etmiştir. Yazar, öykünün resimlenmesi üzerinden bu iki figürün imgesel dönüşümüne ışık tutar. Beşeri aşktan ilahi aşka dönüşen bu olgunun peşinden gider. İmgenin resimler üzerinden dönüşümüne tanıklık ederiz.Dante’nin Betarice’e duyduğu aşkta bu denli ilahi yorumlara dönüşen bir veçheye bürünür.

Rosetti

Rosetti

Dante’nin yüzyıllar öncesinden yazılmış lirik metni yorumlarla çoğalmış ve hala bu çağda bize söz söyleyen bir yapıda ikonografisini kurmuştur. Yazar, yüzlerce eser arasından bir sınıflandırma  yaparak anlatılan öykülere yer vermekle kalmayıp onların temaları doğrultusunda inanç boyutundan çıkıp birer edebi eser bağlamında yaşamın içinde deneyimlenmesi  yönünde ara bir yol açmıştır. Kitap, Dante’nin yarattığı bu İnferno’nun kahramanlarının resimle nasıl çoğaldığını ve anıtsallaştığını göstermiştir. Dante, bireyciliğin ve özgürlüğün bir kaostan sonra doğmasına yakın Rönesans’a geçişte önemli bir uğraktır. Ölümden sonra yapılan ruhsal seyahatler aslında bir anlamıyla ölümden sonra yaşananların yaşamda da yaşandığını gösteren modern çıkarımlar yapmayı amaçlamayan dünyevi bir başyapıt olarak görülebilir. Cehennem’de öte bir dünya yaratan Dante’yi resimleyen Giotto, Rosetti, Degas, Corot, Klimt gibi onlarca ressam Dante’de sadece ölüm sonrasının izini sürmemiş Dante’yi en çok yaşamla kurduğu ahlaki bağlar nedeniyle görselleştirmişlerdir. Her ne kadar öte dünyanın günahkar ruhları için olsa da İlahi Komedya aslında dünyevi olanı diri tutan bu yaşamın sorumluluğunu hisseden üst bir metindir.

Kitap sayesinde resim ve edebiyat ilişkisinin yoğun bir şekilde yaşandığı 19. yy’da  ortak temalar üzerinden insanlık adına evrensel çıkarımlarda bulunduğunu  gözlemliyoruz.. Kuşkusuz, günümüzdeki edebiyat ve resim ilişkisine referanslar verecek olan bu çalışmada, resmin edebiyat üzerinde yol açtığı değişimler, zaman ve mekan kurgusu yeni sorular ve yorumlarla farklı bir dizge yaratacaktır.

Dante’yi Betimlemek

Simge Özer Pınarbaşı

Tekhne Yayınları

s.176

Evrim Sekmen

Evrim Sekmen

ÖNCEKİ YAZI

Sempozyum Çağrısı: Yeniden Üretimin Etiği

SONRAKİ YAZI

Louis Bourgeois'in Sanat Anlayışı ve Enstalasyon Sanatı-Tuğba Yılmaz

Henüz your yapılmadı.

Yorumunuz

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

*